ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΟ

Εφηβικοί Στίχοι

ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΟ

Με ξέσκεπα τα στήθια, με κρυμμένα
τα μάγουλα στη μάσκα, τριγυρίζουν
οι βλάχες, οι κοντέσες, και χαρίζουν
ολούθε χαμογέλια ονειρεμένα.

Πιερότοι κι αρλεκίνοι, μ' αναμμένα
τα μάτια τους, τις γύμνιες αντικρίζουν
και --απόκριση στα γέλια-- πλημμυρίζουν
τη γλύκα πα' στα χείλια τα βαμμένα,

τη γλύκα του φιλιού. Κάποιος ιππότης
με μια που 'ναι ντυμένη σα δεσπότης
--παράξενο ζευγάρι-- σιργιανάει.

Κι ο διάολος μες στου ντόμινου τ' ατλάζι
φιλιά μ' εν' αγγελούδι σαν αλλάζει,
ουρλιάζοντας τη μαύρη ουρά κουνάει.

[Απορρίφτηκε από το Νουμά στις 17.01.1915. Δημοσιεύτηκε ταυτόχρονα: Ελλάς: 25.01.1915 (Η΄, 618) και Παρνασσός: 25.01.1915 (Ε΄, 250)]

Της αμαρτίας δουλεύτρα

Εφηβικοί Στίχοι

ΤΗΣ ΑΜΑΡΤΙΑΣ ΔΟΥΛΕΥΤΡΑ

Στα στήθια σου τον άφησες να γείρει,
τον σκέπασες με τα χρυσά μαλλιά σου
κ' εστράγγισες της γλύκας το ποτήρι.

Μες στου φιλιού τ' ανείπωτο μεθύσι
εκοίταξες, τρελή, την παρθενιά σου:
την είδες σα χρυσόνειρο να σβήσει.

Κ' εδάκρυσες. Με μάτια θολωμένα
-- απάρθενη σιγόλαμψε η ματιά σου --
τη μαύρη αλήθεια αντίκρισες θλιμμένα.

Και σήμερα που -- οϊμέ! -- την Αμαρτία
δουλεύεις, τη νεκρή την ομορφιά σου
προσφέρνεις σε μια αναίμαχτη θυσία.

[Δημοσιεύτηκε στον Παρνασσό (Ε΄, 234, 05.10.1914 & Ε΄, 239, 09.11.1914) και στην Ελλάδα (Η΄, 675, 13.08.1915)]

Θυμάσαι;

Εφηβικοί Στίχοι

ΘΥΜΑΣΑΙ;

Ο ήλιος εσκόρπιζε το γέλιο του στη δύση
και χάριζε το κόκκινο, τ' απόκοσμο του χρώμα
στον ουρανό, στη θάλασσα, σ' ολόκληρη τη φύση,
στη λαμπερή σου τη μορφή και στη ματιά σ' ακόμα.

Το κυματάκι πρόβαινε μ' αμέτρητο καμάρι
κι ατέλειωτο κι αστείρευτο ξεσπούσε στο γιαλό,
φιλούσε δω την αμμουδιά με ζηλεμένη χάρη
κ' εκεί το ποδαράκι σου, το κύμα το τρελό.

Δειλά, δειλά με κοίταξες - της παρθενιάς το βλέμμα -
κατάλαβα τι γύρευες, γλυκιά μου καστανή,
σ' αγκάλιασα, σε φίλησα - αλήθεια 'ναι ή ψέμα; -
ερίγησες, ερίγησα - ω, μαύρη ηδονή!

Ο ήλιος βυθίστηκε στης θάλασσας τα βάθη,
κι απλώθηκε τριγύρω μας - θυμάσαι; - σκοτεινιά·
ησύχασε η θάλασσα, το κυματάκι 'χάθη,
η φύσις μαυροντύθηκε - χαμένη παρθενιά!

[Γράφτηκε μάλλον το 1913, δημοσιεύτηκε στον Παρθενώνα (5 Μαρτίου 1914) και στην Ελλάδα (31 Ιουλίου 1914). Ο Γ.Π. Σαββίδης σημειώνει ότι αυτό το ποίημα, μαζί με το «Νυχτερινοί αντίλαλοι» (της ίδιας εποχής), είναι τα πρώτα ποιήματα του Καρυωτάκη, για τα οποία μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι γράφτηκαν στην Αθήνα. ]

Στη Live-Pedia

Το άρθρο για τον Κ. στη Live-Pedia.gr (την αντίστοιχη με την Wikipedia ελληνική εγκυκλοπαίδεια) είναι τουλάχιστον απογοητευτικό. Αναρωτιέμαι μάλιστα αν είναι αντιγραφή από κάποιο σχολικό εγχειρίδιο ή κάτι τέτοιο, μιας και ειναι γεμάτο κλισέ και ανακρίβειες. Π.χ. «τα ποιήματά του, μελαγχολικά, έχουν άψογο μέτρο με μελωδικούς στίχους, ειρωνικούς και σαρκαστικούς» ή «αυτό το απαισιόδοξο ύφος, που κυριαρχούσε στα έργα του Καρυωτάκη, ονομάστηκε "Καρυωτακισμός"» και «αγαπούσε τη μοναξιά κι απόφευγε τις συντροφιές». Προχειρότητα τουλάχιστον. Με μια πρόχειρη, πάντως, αναζήτηση, τα σχετικά άρθρα και άλλων ποιητών (π.χ. Σεφέρη, Ρίτσου, Εμπειρίκου) είναι εξίσου πρόχειρα και όχι και τόσο κατατοπιστικά. Ακόμα και η επιλογή των ποιημάτων τους είναι μάλλον άστοχη. Ειδικά για τον Κ. μου φαίνεται απίθανο οποιοσδήποτε έχει ελάχιστη σχέση με το έργο του να επιλέξει για ένα εγκλυκλοπαιδικό λήμμα το [Ένα σπιτάκι] -- το οποίο, μάλιστα, ενώνεται μαζί με το [Σύμβολα εμείναμε] και [Άλογα μαύρα], λες και είναι ένα ποίημα -- και το Μυγδαλιά. Αφού το αρθράκι αποτελείται αποκλειστικά από κλισέ ας έβαζαν τουλάχιστον τα πιο κλισέ ποιήματα, π.χ. τους Ιδανικούς Αυτόχειρες και την Πρέβεζα.

Ο Καρυωτάκης στο Internet

Η παρουσία του Κ.Γ.Κ. στο Διαδίκτυο είναι αρκετά πλούσια, μολονότι σε πολλές περιπτώσεις οι αναφορές είναι μάλλον μέτριες και πρόχειρες. Εντούτοις, υπάρχουν και πολλά καλά άρθρα μελετητών, τα οποία δημοσιεύτηκαν είτε σε εφημερίδες είτε σε άλλα «χάρτινα» ή «ηλεκτρονικά» έντυπα. Τελευταία, ψάχνω για τέτοια κείμενα και σιγά σιγά θα τα ανεβάσω στην ενότητα Links του site, αλλά και στο blog.

Ας ξεκινήσουμε, λοιπό, απ' τα λήμματα της Wikipedia:

• Ελληνικά
• Αγγλικά
• Γαλλικά
• Γερμανικά
• Ισπανικά

Βιογραφικά αποσπάσματα από τη ζωή του Καρυωτάκη

Συνεχίζω σήμερα τη δημοσίευση ορισμένων «αποσπασπάτων» από τη ζωή του Κ. Ανταποκρίσεις με τις ημερομηνίες της σήμερον...

[όλες οι πληροφορίες προέρχονται από τη Χρονογραφία Κ.Γ. Καρυωτάκη, επιμέλεια: Γ.Π. Σαββίδης - Ν.Μ. Χατζηδάκη - Μ. Μητσού, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1989]

13.01.1928
Στις αρχαιρεσίες της Ενώσεως Δημοσίων Υπαλλήλων Αθηνών (ΕΔΥΑ) ο Κ. εκλέγεται μέλος της νέας Διοικήσεως (με 52 ψήφους στους 106), μαζί με 35 ενώτερους και ανώτατους συναδέλφους του.

19.01.1928
Ο Καρυωτάκης εκλέγεται Γενικός Γραμματέας της επταμελούς Διοικητικής Επιτροπής της ΕΔΥΑ, με πρόεδρο τον Β. Μαμωνά, διευθυντή του Υπουργείο Εξωτερικών.

Ανακοίνωση της Εκτελεστικής Επιτροπής της Συνομοσπονδίας Δημοσίων Υπαλλήλων Ελλάδος:

Η Συνομοσπονδία των Δημοσίων Υπαλλήλων της Ελλάδος, έχουσα υπ' όψει το μεν επανειλημμένας κυβερνητικάς δηλώσεις περί ικανοποιητικής λύσεως του δημοσιοϋπαλληλικού ζητήματος μετά την άφιξιν του κ. Καφαντάρη [τότε Υπουργού Οικονομικών, ο οποίος απουσίαζε στο Λονδίνο], το δε ωρισμένας ενεργείας μελών αυτής και συγκεκριμένως τα κατατεθέντα εις την Βουλήν νομοσχέδια παρά του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, δι' ων λαμβάνεται μέριμνα υπέρ ωρισμένης μερίδος υπαλλήλων, διαπιστώνει προσπάθειαν κυβερνητικήν προς διάσπασιν των υπαλλήλων και τρανήν απόδειξιν των συνεχιζόμενων εμπαιγμών του υπαλληλικού κόσμου υπό της Κυβερνήσεως. Κατόπιν τούτου εφιστά την προσοχήν της Βουλής και του Ελληνικού Λαού, και επιρρίπτει την ευθύνην των συμβησομένων εις την Κυβέρνησιν.

(Η μηχανή του χρόνου)

Για σήμερα, αποσπάσματα από τη βιβλιοκριτική του Κλέωνα Παράσχου για τη συλλογή Ελεγεία και Σάτιρες, τέτοιες μέρες (8/1) του 1928.

Ο,τι ευθύς εξ αρχής κάνει εντύπωση στη νέα συλλογή του Καρυωτάκη (τα περισσότερα ποιήματα της οποίας είχαν από καιρό δημοσιευθεί σε περιοδικά) είναι η τραγική του φιλοσοφία, η «απελπισμένη», καθώς θα έλεγε ο Σεστώφ, η αντιρητορικότης και ο αντιρασιοναλισμός του, και ένα πικρό χιούμορ εντελώς μοντέρνο, που γενάρχης του θεωρείται συνήθως ο Σαίξπηρ (Άμλετ), που πραγματικοί του όμως δημιουργοί είναι ο Χάινε και, πλησιέστερα προς εμάς και σε μια πολύ οξύτερη νότα, ο Γάλλος «ντεκαντάν» (μια λέξη και αυτή που, όπως και τόσες άλλες, δε σημαίνει τίποτε) ποιητής Jules Laforgue. Αν ήθελε κανείς να χαρακτηρίσει με μια λέξη τη φιλοσοφία του Καρυωτάκη, τη γενική δηλαδή στάση του απέναντι της ζωής, θα έπρεπε να την ονομάσει πεσιμιστική, Σοπεναουερική ή μάλλον, αφού πρόκειται για ποιητή, Λεοπαρδική. Αλλ' οι λέξεις αυτές δεν σημαίνουν πια τίποτε, είναι ετικέτες απλές που ευκολύνουν στην ... καταστιχογραφία των (γιατί δεν φαντάζομαι να είναι τίποτε περισσότερο) τους γραμματολόγους. Αισιόδοξοι μπορούν να είναι μόνο οι μωροί. Όποιος όμως αντικρίσει [τη] ζωή στην ουσία της και δεν θέλει (ή δεν μπορεί) μνα ξεγελά ούτε τον εαυτό του ούτε τους άλλους, δεν είναι δυνατόν παρά να είναι τραγικός.

[Κλέων Παράσχος, «Ένας αντιπροσωπευτικός λυρικός», Ελεύθερος Λόγος, 8 Ιανουαρίου 1928]

Ο Γιάννης Ρίτσος για τον Καρυωτάκη

Στην πρώτη του ποιητική συλλογή [«Τρακτέρ», 1930-1934], ο Γιάννης Ρίτσος αφιερώνει ένα ποίημά του στον Κ. Καρυωτάκη, το οποίο διαλέγεται άμεσα με το καρυωτακικό «Όλοι μαζί». Μ' αυτόν τον τρόπο, ο Ρίτσος αναγνωρίζει τις μορφικές, ποιητικές και γενικότερα αισθητικές οφειλές του στον Καρυωτάκη. Ο Σαββίδης αναφέρει χαρακτηριστικά: «Δεν χρειάζεται καν να υπογραμμιστεί ο καρυωτακισμός των δύο πρώτων συλλογών του Ρίτσου («Τρακτέρ» 1934 και «Πυραμίδες» 1935), όπου όμως ήδη διακρίνεται μια ευαισθησία ολότελα διάφορη από του Καρυωτάκη» [από το κείμενο «Ο Καρυωτάκης ανάμεσά μας ή τι απέγινε εκείνο το μακρύ ποδάρι;», το οποίο επείχε θέση εισαγωγής στην έκδοση των Απάντων του 1972].

«ΠΟΙΗΤΕΣ»
Στον Κώστα ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ

Ω, δε χωρεί καμία αμφισβήτηση, ποιητές
είμαστ' εμείς με κυματίζουσα την κόμη
-- έμβλημ' αρχαίο καλλιτεχνών -- και χτυπητές
μάθαμε φράσεις ν' αραδιάζουμε κι ακόμη

μια ευαισθησία μας συνοδεύει υστερική,
που μας πικραίνει ένα χλωμό, σβησμένο φύλλο,
μακριά ένα σύννεφο μαβί. Χιμαιρική
τη ζωή μας λέμε και δεν έχουμ' ένα φίλο.

Μένουμε πάντα σιωπηλοί και μοναχοί,
όμως περήφανα στα βάθη μας κρατούμε
το μυστικό μας θησαυρό, κι όταν ηχεί
η βραδινή καμπάνα ανήσυχα σκιρτούμε.

Θεωρούμε ανίδεους, ανάξιους κι ευτελείς
γύρω μας όλους, κι απαξιούμε μια ματιά μας
σ' αυτούς να ρίξουμε, κι η νέα ξανά σελίς
το θρήνο δέχεται του ανούσιου έρωτά μας.

Αναμασάμε κάθε μέρα τα παλιά
χιλιειπωμένα αισθήματά μας· εξηγούμε
το τάλαντό μας: «κελαηδούμε σαν πουλιά»·
την ασχολία μας τόσ'ωραία δικαιολογούμε.

Για μας ο κόσμος όλος μόνο είμαστ' εμείς,
και τυλιγόμαστε, μανδύα μας, ένα τοίχο.
Μ' έπαρση εκφράζουμε τα πάθη της στιγμής
σ' έναν -- με δίχως χασμωδίες -- μουσικό στίχο.

Γύρω μας κι άλλοι κι αν πονούν κι αν δυστυχούν,
κι αν τους λυγίζει, αν τους φλογίζει η αδικία --
ω, τέτοια θέματα πεζά ν' ανησυχούν
τους αστρικούς μας στοχασμούς, είναι βλακεία.

Ανανεώσεις

Η ανανέωση του site για τον Καρυωτάκη έχει προχωρήσει αρκετά (http://karyotakis.awardspace.com). Το μεγαλύτερο μέρος της ύλης των παλαιότερων σελίδων έχει επιστρέψει online... και συνεχίζουμε. Όπως πάντα δεχόμαστε προτάσεις, σχόλια και παρατηρήσεις με email.

{Ελεγεία και Σάτιρες}

[αντιγράφω από τη Χρονογραφία Κ. Γ. Καρυωτάκη, επιμέλεια Γ.Π. Σαββίδη - Ν.Μ. Χατζηδάκη - Μ. Μητσού, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1989]

Η συλλογή Ελεγεία και Σάτιρες πιθανώς εκυκλοφόρησε στα τέλη του μηνός [Δεκέμβριος 1927]. Σύμφωνα με το σωζόμενο αυτόγραφο κατάλογο διανομής της, ο Καρυωτάκης έστειλε, μέσω του εκδότη, αντίτυπα στους: Παλαμά (ο οποίος και πάλι «καθόλου δεν του απάντησε, ούτε καν εμνημόνευσε τίποτα» [Σακελλαριάδης]), Γρυπάρη, Πέτρο Χάρη, Τάκη Τσάκωνα, Νίκο Λαΐδη (= Πωλ Νορ), Σικελιανό, Κλ. Παράσχο, Ουράνη, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο, Ε. Ιωάννου (= Τέλλο Άγρα), Κόντογλου, Αθάνατο, Βουτιερίδη, Καμπάνη, Φαλτάιτς, Ξενόπουλο, Κόκκινο, Φ. Πολίτη, Παπαντωνίου, Στογίάννη, Λαπαθιώτη, Ν. Βέη, Αποστολάκη, Βελλιανίτη, Παπανικολάου, [...] Νιρβάνα, Θρύλο, [...] Π. Ταγκόπουλο και σε [διάφορες εφημερίδες].

Από τα δικά του αντίτυπα έδωσε ή έστειλε στους: Κ.Δ. και Κ.Θ. Καρυωτάκη, [...] Σακελλαριάδη, Καράκαλο, [...] Ψυχάρη (που απάντησε με «ένα γράμμα με λόγια γεμάτα ενθουσιασμό» [Σακελλαριάδης]), Πορφύρα και στα περιοδικά: Νέα Ζωή, Νεοελληνικά Γράμματα, Ερμής. [για την κριτική των Νεοελληνικών Γραμμάτων και τη σχετική διαμάχη με τον Κ., βλ. τις επιστολές του ποιητή στο site, στην ενότητα «Άλλα»]. Επίσης έστειλε στην Πολυδούρη, στον Καβάφη (ο οποίος ανταπέδωσε με τη συλλογή του Ποιήματα 1907-1915) και στον Φ. Μιχαλόπουλο.