Είναι απολύτως αδύνατον να με αγαπάει με την ίδια αγάπη που τον αγαπώ

Από το ημερολόγιο της Πολυδούρη - 23 Ιουλίου 1922.

«Είναι απολύτως αδύνατον να με αγαπάει με την ίδια αγάπη που τον αγαπώ. Όταν είναι σιμά μου, έχιε μια τρέλα ακατανόητη, την οποία βέβαια θα μπορούσε να έχει μπροστά και σε μια άλλη γυναίκα που δεν θ' αγαπούσε [...[. Είχε χθες νεύρα πολλά [...]. Σε μια στιγμή του είπα: "Δε θέλω να με φιλείς", και μου απάντησε απότομα: "Θέλω εγώ" [...]. Το βράδυ φάγαμε μαζί σε μια μπίρα. Χλωμός, εξαντλημένος, με τις νευρικές χειρονομίες του, είχε μια γοητεία αλλιώτικη [...]. Δεν του λέω εντούτοις παρά ελάχιστα από όσα νιώθω σιμά του. Δεν ξέρω, μου φαίνεται πως δεν προσέχει· ασφαλώς, κρίνοντας από τον εαυτό του, θα λέει: "Τι υπερβολές, βρε αδερφέ!". Έτσι βρίσκω κ' εγώ κάθε λόγο αγάπης που θα μου ειπεί, υπερβολή. Δεν μιλεί, πολλές φορές, ψάχνοντας να βρει κάτι που θα μπορέσει να με χτυπήσει βαθιά. Έτσι τάχα μού δείχνει πως με αγαπάει, ενώ λέγοντας αυτά γελάει μέσα του, το ξέρω καλά. Η αρχή της αγάπης του ήτανε ένα ψέμα· γιατί τάχα να θέλω να είναι αλήθεια τώρα όσα μου λέει;».

1922 | Επιστολή του Καρυωτάκη στην Πολυδούρη

Μαρίκα μου,
Έλαβα χθες το γράμμα σου του Σαββάτου. Μου μετέδωσε όλη τη λύπη σου. Γιατί να υποφέρεις έτσι; Πρέπει να υπομείνεις αυτό το χωρισμό, αφού δε θα διαρκέσει πολύ. Προσπάθησε να διασκεδάζεις. Βγαίνε όσο μπορείς συχνότερα έξω. Πήγαινε με τις φίλες σου. Θα φύγεις και θα νοσταλγήσεις πάλι την ωραία πατρίδα σου.
Χρυσή μου, γιατί με ρωτάς αν πονώ στη σκέψη ότι μ' αγαπάς έτσι; Πονώ επειδή σ' αγαπώ περσότερο από όσο εφαντάστηκα ότι μπορούσα ν' αγαπήσω. Τι έχω κάμει λοιπόν για να μη με πιστεύεις ακόμη;
Πόσο καλό μου κάνουν τα γράμματά σου, όσο κι αν είναι γεμάτα από τη μελαγχολία σου εκείνη! Και πόσο είναι όμορφα γραμμένα! Ένα «Τάκη!» ή ένα «πού είσαι;», καθώς τα βάζεις εκεί που πρέπει, φτάνουν βαθιά ως την καρδιά μου.
Ήθελα πράγματι να ήμαστε, έστω και πουλιά, στο θαυμάσιο εκείνο τοπίο, όπως ήθελα να 'μαστε στο χωριό αυτό των Άλπεων, καλύτερα όμως -- το ομολογώ -- άνθρωποι, αλλά πιο απλοϊκοί, πιο ελεύθεροι από τώρα. Εν ανάγκη δε και Φρατέλοι. Τότε τουλάχιστο θα είχαμε την όμορφη αυτή γλώσσα σα να λέμε την αγάπη μας.

Με χίλια φιλιά
Κ.

01-06-1922

Επιστολή του Καρυωτάκη στην Πολυδούρη, γραμμένη πίσω από δύο δελτάρια που εικονίζουν ορεινά τοπία της Ιταλίας, συνοδευμένα από έντυπες λεζάντες ιταλικών στίχων.

Το ρολογάκι

«Η ζωή μου είναι ένα ωραίο (τρόπος του λέγειν) ρολογάκι, το οποίον ο Παντοδύναμος έχει την καλοσύνη να κουρντίζει ακόμη κάθε πρωί».

Από επιστολή του Καρυωτάκη στον Χαρίλαο Σακελλαριάδη (31 Μαΐου 1925).

ΠΡΕΒΕΖΑ (20.06.1928 - 21.07.1928)

Μερικές φωτογραφίες από το σπίτι του Καρυωτάκη στην Πρέβεζα, όπως το επισκεύτηκε και το φωτογράφισε ο φίλος Κώστας Αραμπατζής (το 2004), ο οποίος είχε και την καλοσύνη να μου «δανείσει» τις φωτογραφίες για να βγουν στον διαδικτυακό «αέρα».

Για την παραμονή του ποιητή στο «άσχημο χωριό» έχουν γραφτεί πολλά και οι βιογραφικές λεπτομέρειες είναι ακόμα περισσότερες. Η αυτοκτονία του επισφράγισε την εκεί παραμονή του και κατοχύρωσε μια μάλλον ατυχή θέση για την Πρέβεζα στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Θα ήταν, βέβαια, παράλογο να πιστεύει κανείς ότι μόνο η πόλη ευθύνεται για την αυτοχειρία. Μπορεί άραγε να μιλήσει κανείς για «ευθύνες» και «αιτίες» όταν μιλά για μια αυτοκτονία; Δύσκολο πράγμα και πολύ πιο περίπλοκο απ' όσο θα χωρούσε σε μια «επιστημονική» ανάλυση είτε εξωτερικών είτε εσωτερικών αιτίων.

Σ' έναν από τους αφορισμούς (157) του βιβλίου του Πέρα από το Καλό και το Κακό, ο Νίτσε γράφει: «Η σκέψη της αυτοκτονίας είναι δυνατή παρηγοριά: μ' αυτήν περνάει κανείς πολλές άσχημες νύχτες». Η ιστορία έγραψε τελικά τον επίλογό της στην ακροθαλασσιά της Πρέβεζας, όταν εντέλει η «σκέψη της αυτοκτονίας» έπαψε να λειτουργεί παραμυθητικά για τον Καρυωτάκη (ας μην ξεχνάμε τους «Ιδανικούς Αυτόχειρες») και έφτασε να γίνει βίωμα αβίωτο, δηλαδή θάνατος. Το αν ο ποιητής νικήθηκε από το σώμα του, από την αρρώστια του, από την επαρχία ή από οποιαδήποτε άλλη αιτία που τον βασάνιζε είναι ένα θέμα που το αφήνω στους σκανδαλοθήρες. Ελάχιστη σημασία έχει το «γιατί». Δυστυχώς... (!) δεν μπορούμε να ξαπλώσουμε τον Κ. στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι για να ανακαλύψουμε τους ακριβείς λόγους της πράξης του. Δυστυχώς... (!) δεν έγραψε τελικά τις «εντυπώσεις ενός πνιγμένου» για να έχουμε περισσότερες πληροφορίες. Και... δυστυχώς... (!) το μόνο που μας έχει μείνει είναι το έργο του, στο οποίο, είτε το θέλουμε είτε όχι, περιλαμβάνεται και η αυτοκτονία. Ή μήπως... ευτυχώς;

Βιογραφικά αποσπάσματα από τη ζωή του Καρυωτάκη

Συνεχίζω σήμερα τη δημοσίευση ορισμένων «αποσπασπάτων» από τη ζωή του Κ. Ανταποκρίσεις με τις ημερομηνίες της σήμερον...

[όλες οι πληροφορίες προέρχονται από τη Χρονογραφία Κ.Γ. Καρυωτάκη, επιμέλεια: Γ.Π. Σαββίδης - Ν.Μ. Χατζηδάκη - Μ. Μητσού, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1989]

13.01.1928
Στις αρχαιρεσίες της Ενώσεως Δημοσίων Υπαλλήλων Αθηνών (ΕΔΥΑ) ο Κ. εκλέγεται μέλος της νέας Διοικήσεως (με 52 ψήφους στους 106), μαζί με 35 ενώτερους και ανώτατους συναδέλφους του.

19.01.1928
Ο Καρυωτάκης εκλέγεται Γενικός Γραμματέας της επταμελούς Διοικητικής Επιτροπής της ΕΔΥΑ, με πρόεδρο τον Β. Μαμωνά, διευθυντή του Υπουργείο Εξωτερικών.

Ανακοίνωση της Εκτελεστικής Επιτροπής της Συνομοσπονδίας Δημοσίων Υπαλλήλων Ελλάδος:

Η Συνομοσπονδία των Δημοσίων Υπαλλήλων της Ελλάδος, έχουσα υπ' όψει το μεν επανειλημμένας κυβερνητικάς δηλώσεις περί ικανοποιητικής λύσεως του δημοσιοϋπαλληλικού ζητήματος μετά την άφιξιν του κ. Καφαντάρη [τότε Υπουργού Οικονομικών, ο οποίος απουσίαζε στο Λονδίνο], το δε ωρισμένας ενεργείας μελών αυτής και συγκεκριμένως τα κατατεθέντα εις την Βουλήν νομοσχέδια παρά του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, δι' ων λαμβάνεται μέριμνα υπέρ ωρισμένης μερίδος υπαλλήλων, διαπιστώνει προσπάθειαν κυβερνητικήν προς διάσπασιν των υπαλλήλων και τρανήν απόδειξιν των συνεχιζόμενων εμπαιγμών του υπαλληλικού κόσμου υπό της Κυβερνήσεως. Κατόπιν τούτου εφιστά την προσοχήν της Βουλής και του Ελληνικού Λαού, και επιρρίπτει την ευθύνην των συμβησομένων εις την Κυβέρνησιν.

{Ελεγεία και Σάτιρες}

[αντιγράφω από τη Χρονογραφία Κ. Γ. Καρυωτάκη, επιμέλεια Γ.Π. Σαββίδη - Ν.Μ. Χατζηδάκη - Μ. Μητσού, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1989]

Η συλλογή Ελεγεία και Σάτιρες πιθανώς εκυκλοφόρησε στα τέλη του μηνός [Δεκέμβριος 1927]. Σύμφωνα με το σωζόμενο αυτόγραφο κατάλογο διανομής της, ο Καρυωτάκης έστειλε, μέσω του εκδότη, αντίτυπα στους: Παλαμά (ο οποίος και πάλι «καθόλου δεν του απάντησε, ούτε καν εμνημόνευσε τίποτα» [Σακελλαριάδης]), Γρυπάρη, Πέτρο Χάρη, Τάκη Τσάκωνα, Νίκο Λαΐδη (= Πωλ Νορ), Σικελιανό, Κλ. Παράσχο, Ουράνη, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο, Ε. Ιωάννου (= Τέλλο Άγρα), Κόντογλου, Αθάνατο, Βουτιερίδη, Καμπάνη, Φαλτάιτς, Ξενόπουλο, Κόκκινο, Φ. Πολίτη, Παπαντωνίου, Στογίάννη, Λαπαθιώτη, Ν. Βέη, Αποστολάκη, Βελλιανίτη, Παπανικολάου, [...] Νιρβάνα, Θρύλο, [...] Π. Ταγκόπουλο και σε [διάφορες εφημερίδες].

Από τα δικά του αντίτυπα έδωσε ή έστειλε στους: Κ.Δ. και Κ.Θ. Καρυωτάκη, [...] Σακελλαριάδη, Καράκαλο, [...] Ψυχάρη (που απάντησε με «ένα γράμμα με λόγια γεμάτα ενθουσιασμό» [Σακελλαριάδης]), Πορφύρα και στα περιοδικά: Νέα Ζωή, Νεοελληνικά Γράμματα, Ερμής. [για την κριτική των Νεοελληνικών Γραμμάτων και τη σχετική διαμάχη με τον Κ., βλ. τις επιστολές του ποιητή στο site, στην ενότητα «Άλλα»]. Επίσης έστειλε στην Πολυδούρη, στον Καβάφη (ο οποίος ανταπέδωσε με τη συλλογή του Ποιήματα 1907-1915) και στον Φ. Μιχαλόπουλο.

Ο Καρυωτάκης μαθητής Γυμνασίου

Στο τελευταίο τεύχος του λογοτεχνικού περιοδικού η λέξη (τεύχος 185: Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2005) περιέχεται κείμενο του Γιώργη Μανουσάκη με τίτλο «Το πέρασμα του Καρυωτάκη από το Γυμνάσιο Χανίων». Το περιοδικό το είδα χθες που μετά από πολύ καιρό έκανα μια βόλτα στα βιβλιοπωλεία. Το κείμενο του Μανουσάκη έχει βιογραφικό ενδιαφέρον και αναφέρεται στην περίοδο 1911 - 1913 όταν η οικογένεια του ποιητή είχε βρεθεί στην Κρήτη και ο Κ. φοίτησε στις δύο τελευταίες τάξεις του Γυμνασίου Χανίων. Το κείμενο συνοδεύει και φωτογραφία του μαθητολογίου με τα στοιχεία του Κ. Έχει πάντως ενδιαφέρον ότι η διαγωγή του Καρυωτάκη στην Ε΄ Γυμνασίου ήταν «κοσμία», ενώ και οι επιδόσεις του στα μαθήματα ήταν μάλλον μέτριες (κατάφερε βέβαια να βελτιώσει και διαγωγή και βαθμολογία στην Ε΄ Τάξη).

Το σπίτι στην Τρίπολη

Μία ακόμα από τις φωτογραφίες της συλλογής του Κώστα Αραμπατζή.

Πρόκειται για το (ανακαινισμένο;) σπίτι όπου γεννήθηκε ο ποιητής. Στο σπίτι αυτό, βέβαια, δεν έμεινε πολύ αφού λόγω του επαγγέλματος του πατέρα του η οικογένεια μετακόμιζε συνεχώς σε διάφορες περιοχές της χώρας (Λευκάδα, Αργοστόλι, Λάρισα, Πάτρα, Καλαμάτα, Αθήνα).

Το απόσπασμα της ημέρας...

Βιογραφικό στοιχείο, ολίγον ευτράπελο, αλλά και ανοικτό σε πολλές ερμηνείες και υποθέσεις.

22 Νοεμβρίου 1927
Ο Καρυωτάκης γράφει στον Μαλακάση, ζητώντας του συγγνώμη για το «Μικρή ασυμφωνία εις α μείζον»:

Σεβαστέ μου Κύριε,
Θα εδιαβάσατε ίσως ένα ποίημά μου αναφερόμενο σε σας και γραμμένο σε ύφος κάπως ασύνηθες.
Είναι μια τρέλα στην οποία με παρέσυραν κυρίως οι δυνατότητες της ομοιοκαταληξίας.
Λυπούμαι ειλικρινώς γιατί παρέβλεψα το σεβασμό που όφειλα στο πρόσωπό σας.
Ελπίζω όμως ότι θα εγελάσατε με την απροσδόκητον αυτή και αβλαβή επίθεση, την οποία πάντως σας παρακαλώ να μου συγχωρήσετε.

Με εξαιρετική τιμή,
Κ.Γ. Καρυωτάκης

Απόσπασμα από επιστολή του Καρυωτάκη στον πατέρα του (3/7/1928)

Η Πρέβεζα επαναλαμβάνω ότι δεν είναι πολύ χειρότερη από ό,τι την υπέθετα, αλλά κ' έτσι όπως είναι, είναι τόσο αηδής ώστε δεν θα μπορούσε να είναι και χειρότερη.

Εν πρώτοις έχει ζέστη, όση δεν έχετε εσείς αυτού, υγρασία και πυρετούς.

Κόσμος αμόρφωτος, σπίτια ελεεινά. Μένα σ' ένα ερείπιο. Θα μείνω ως δύο μήνες το πολύ, κ' έπειτα θα πάρω αναρρωτική άδεια, να ιδώ τι θα κάμω.

Από το βιβλίο «Χρονογραφία Κ.Γ.Καρυωτάκη», των Γ.Π.Σαββίδη - Ν.Μ.Χατζηδάκη - Μαριλίζα Μητσού, Εκδόσεις ΜΙΕΤ, σ. 161.

Έχω στα χέρια μου, εδώ και πολύ καιρό, αρκετές φωτογραφίες που αφορούν τον Καρυωτάκη, τις οποίες είχε την καλοσύνη να μου διαθέσει ο καλός φίλος Κώστας Αραμπατζής. Επειδή, η εμφάνισή τους στις σελίδες του site προβλέπεται να καθυστερήσει, μπορεί να γίνει μια αρχή μέσα του blog της σελίδας... Μέχρι δηλαδή να βρουν το δρόμο τους και τη θέση τους [οι φωτογραφίες...!].

Σήμερα, δημοσιεύω μια φωτόγραφία από τo σπίτι όπου έμενε ο ποιητής στην Πρέβεζα... Τον τελευταίο, ως γνωστόν, τόπο διαμονής του...